Năm nay, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta long trọng kỷ niệm 260 năm Ngày sinh Đại thi hào Nguyễn Du (1765 – 2025) – Danh nhân văn hoá thế giới, Đại thi hào dân tộc, niềm tự hào lớn lao của văn hoá và văn học Việt Nam. Đây là dịp có ý nghĩa quan trọng nhằm tôn vinh, lan tỏa những giá trị tư tưởng, nhân văn sâu sắc và di sản to lớn mà Nguyễn Du để lại cho dân tộc và nhân loại.
1. Thân thế, sự nghiệp và những đóng góp tiêu biểu của Đại thi hào Nguyễn Du
Nguyễn Du, tên chữ là Tố Như, hiệu Thanh Hiên, sinh năm 1765 tại Thăng Long, quê gốc ở Tiên Điền, Nghi Xuân, Hà Tĩnh. Ông sinh ra trong một gia đình đại quý tộc, có truyền thống khoa bảng và văn chương. Cuộc đời Nguyễn Du trải qua nhiều biến động lịch sử lớn lao của xã hội phong kiến Việt Nam cuối thế kỷ XVIII – đầu thế kỷ XIX, từ đó hun đúc nên một tâm hồn lớn, giàu lòng trắc ẩn và nhân ái sâu sắc đối với con người.
Với sự nghiệp sáng tác đồ sộ và tư tưởng nhân văn tiến bộ, Nguyễn Du được UNESCO vinh danh là Danh nhân văn hoá thế giới. Ông xứng đáng là Đại thi hào dân tộc, người đã nâng tầm văn học Việt Nam lên một đỉnh cao rực rỡ.
2. Giá trị tư tưởng và nghệ thuật đặc sắc của Truyện Kiều và các tác phẩm tiêu biểu
Tác phẩm kiệt xuất nhất của Nguyễn Du là Đoạn trường tân thanh (thường gọi là Truyện Kiều). Đây không chỉ là kiệt tác của văn học Việt Nam mà còn là di sản văn hoá có giá trị trường tồn của nhân loại. Truyện Kiều thể hiện sâu sắc tư tưởng nhân đạo, đề cao khát vọng sống, khát vọng tự do, công lý và hạnh phúc của con người, đặc biệt là số phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến.
Bên cạnh Truyện Kiều, Nguyễn Du còn để lại nhiều tác phẩm có giá trị như Văn chiêu hồn, Thanh Hiên thi tập, Nam Trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục… Những tác phẩm này thể hiện tấm lòng yêu nước, thương dân, sự trăn trở sâu sắc trước nỗi đau của con người và thời cuộc.
Về nghệ thuật, Nguyễn Du đã đạt tới trình độ bậc thầy trong việc sử dụng ngôn ngữ, thể thơ lục bát, xây dựng hình tượng nhân vật và miêu tả tâm lý con người, góp phần làm giàu và hoàn thiện vẻ đẹp của văn học dân tộc.
3. Vai trò của Nguyễn Du trong sự phát triển tiếng Việt và kho tàng văn hoá dân tộc
Nguyễn Du có công lao to lớn trong việc phát triển và nâng tầm tiếng Việt. Truyện Kiều được xem là “bách khoa toàn thư” về ngôn ngữ và văn hoá Việt Nam, với hệ thống từ ngữ phong phú, giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu, mang đậm bản sắc dân tộc.
Ảnh hưởng của Truyện Kiều lan tỏa sâu rộng trong đời sống tinh thần của Nhân dân qua nhiều hình thức sinh hoạt văn hoá như: lẩy Kiều, bói Kiều, ngâm Kiều, diễn xướng Kiều… Tác phẩm đã trở thành một phần không thể thiếu trong tâm hồn, cốt cách và đời sống văn hoá của người Việt.
4. Sự quan tâm của Đảng, Nhà nước trong việc tôn vinh và phát huy di sản Nguyễn Du
Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đặc biệt đến việc bảo tồn, tôn vinh và phát huy giá trị di sản của Đại thi hào Nguyễn Du. Nhiều hoạt động nghiên cứu, sưu tầm, quảng bá Truyện Kiều và các tác phẩm của Nguyễn Du đã được triển khai; khu lưu niệm Nguyễn Du được gìn giữ, trùng tu và phát huy giá trị; các ngày kỷ niệm lớn được tổ chức trang trọng, góp phần lan tỏa giá trị văn hoá, nhân văn sâu sắc của di sản Nguyễn Du trong xã hội.
5. Gắn tuyên truyền di sản Nguyễn Du với xây dựng nền văn hoá Việt Nam trong kỷ nguyên mới
Việc tuyên truyền, giáo dục về cuộc đời và sự nghiệp của Đại thi hào Nguyễn Du cần được gắn với việc thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong kỷ nguyên mới. Qua đó, góp phần bồi đắp nhân cách, đạo đức, lối sống, lòng nhân ái và tinh thần trách nhiệm xã hội cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Kỷ niệm 260 năm Ngày sinh Đại thi hào Nguyễn Du là dịp để mỗi người Việt Nam thêm tự hào về truyền thống văn hoá dân tộc, trân trọng và gìn giữ những giá trị bất hủ mà cha ông để lại; đồng thời tiếp tục phát huy tinh hoa văn hoá dân tộc, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam giàu mạnh, văn minh và hội nhập quốc tế.