Khi thời tiết chuyển lạnh, nhiều người – đặc biệt là người cao tuổi, người mắc các bệnh về xương khớp – thường cảm thấy đau nhức, cứng khớp, vận động khó khăn hơn. Đây là tình trạng khá phổ biến và có thể phòng ngừa nếu biết cách chăm sóc đúng. Sau đây là những cách bảo vệ xương khớp trong mùa lạnh hiệu quả mà Bệnh viện Chỉnh hình và Phục hồi chức năng muốn chia sẻ tới bạn đọc.
Vì sao mùa lạnh dễ gây đau xương khớp?
Khi thời tiết chuyển lạnh, cơ thể phải thích nghi với nhiệt độ thấp, từ đó gây ra nhiều thay đổi sinh lý ảnh hưởng trực tiếp đến hệ xương khớp:
Co mạch và giảm tuần hoàn máu: Nhiệt độ thấp làm các mạch máu ngoại vi co lại để giữ nhiệt, dẫn đến lượng máu nuôi dưỡng cơ, dây chằng và khớp giảm. Điều này khiến các mô quanh khớp dễ bị thiếu oxy và dưỡng chất, gây cảm giác đau, tê mỏi và cứng khớp.
Giảm tiết dịch khớp và tăng độ cứng khớp: Thời tiết lạnh làm dịch khớp trở nên đặc hơn, khả năng bôi trơn khớp giảm, khiến các bề mặt khớp vận động kém linh hoạt. Vì vậy người bệnh thường cảm thấy khớp cứng, khó cử động, đặc biệt là vào buổi sáng hoặc sau khi nghỉ ngơi lâu.
Co cứng cơ và dây chằng quanh khớp: Nhiệt độ thấp làm cơ và gân dễ bị co rút, đàn hồi kém hơn, gây đau nhức khi vận động và làm tăng nguy cơ chấn thương nếu cử động đột ngột.
Ảnh hưởng đến hệ thần kinh cảm giác: Sự thay đổi thời tiết, độ ẩm và áp suất không khí có thể kích thích các đầu mút thần kinh, khiến người bệnh cảm nhận cơn đau rõ rệt hơn, nhất là ở những khớp đã có tổn thương từ trước.
Bệnh xương khớp mạn tính dễ tái phát hoặc nặng hơn: Ở những người mắc các bệnh như thoái hóa khớp, viêm khớp, loãng xương hoặc từng chấn thương xương khớp, mùa lạnh là yếu tố thuận lợi làm bệnh tái phát, đau nhiều hơn và hạn chế vận động.
Chính vì thế, trong mùa lạnh, việc giữ ấm cơ thể, vận động phù hợp và chăm sóc xương khớp đúng cách là rất cần thiết để giảm đau và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.
Tổng hợp các cách bảo vệ xương khớp trong mùa lạnh
Sau đây là những cách bảo vệ xương khớp trong mùa lạnh hiệu quả mà BV Chỉnh hình và PHCN Tam Điệp đã tổng hợp lại:
Giữ ấm cơ thể và các khớp
Giữ ấm là biện pháp quan trọng hàng đầu giúp bảo vệ xương khớp trong mùa lạnh, đặc biệt đối với người cao tuổi và người có bệnh lý xương khớp mạn tính.
Mặc đủ ấm khi trời lạnh
Mặc đủ ấm là một cách bảo vệ xương khớp trong mùa lạnh. Người bệnh cần mặc quần áo phù hợp với nhiệt độ môi trường, ưu tiên quần áo dày, giữ nhiệt tốt, khô ráo và thoải mái. Khi thời tiết rét đậm, rét hại nên mặc nhiều lớp áo để giữ ấm toàn thân, tránh để cơ thể bị nhiễm lạnh đột ngột, nhất là khi ra ngoài vào sáng sớm hoặc ban đêm.
Chú ý giữ ấm các khớp dễ bị ảnh hưởng
Các khớp như khớp gối, cổ, vai, thắt lưng, cổ tay, cổ chân rất dễ bị đau khi trời lạnh. Người bệnh nên sử dụng thêm khăn quàng cổ, găng tay, tất chân, băng giữ nhiệt khớp gối hoặc thắt lưng để hạn chế co cứng khớp và giảm đau nhức.
Tránh gió lạnh trực tiếp và nước lạnh
Không để quạt, điều hòa hoặc gió lạnh thổi trực tiếp vào cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, lưng và các khớp. Hạn chế ngâm tay chân bằng nước lạnh, nhất là vào buổi tối hoặc sáng sớm; khi cần vệ sinh nên dùng nước ấm để tránh làm khớp bị co mạch đột ngột, gây đau và cứng khớp.
Giữ ấm đúng cách không chỉ giúp giảm đau xương khớp mà còn góp phần phòng ngừa các đợt tái phát bệnh trong mùa giá rét.
Vận động nhẹ nhàng mỗi ngày
Vận động hợp lý giúp tăng cường tuần hoàn máu, duy trì độ linh hoạt của khớp và giảm tình trạng cứng, đau khớp trong mùa lạnh. Người bệnh cần lựa chọn hình thức vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe và bệnh lý của mình.
Duy trì các bài tập phù hợp
Nên ưu tiên các bài tập nhẹ nhàng, cường độ vừa phải như đi bộ chậm, tập giãn cơ – giãn khớp, các bài tập phục hồi chức năng theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Những bài tập này giúp tăng sức mạnh cơ quanh khớp, cải thiện biên độ vận động và hạn chế thoái hóa khớp. Tránh các động tác mạnh, xoay vặn đột ngột hoặc mang vác nặng khi thời tiết lạnh.
Lựa chọn thời điểm vận động thích hợp
Người bệnh nên tập luyện vào thời điểm ấm trong ngày như buổi sáng muộn hoặc đầu giờ chiều, khi nhiệt độ đã tăng lên. Tránh tập luyện quá sớm vào buổi sáng hoặc tối muộn vì lúc này cơ thể dễ bị nhiễm lạnh, các khớp còn cứng, nguy cơ đau và chấn thương cao hơn.
Khởi động kỹ trước khi tập
Trước khi vận động, cần dành 5–10 phút khởi động với các động tác làm nóng cơ thể và khớp như xoay cổ, vai, khớp gối, cổ tay, cổ chân. Khởi động đúng cách giúp cơ và dây chằng mềm dẻo hơn, giảm nguy cơ căng cơ, bong gân và chấn thương khớp trong quá trình tập luyện.
Duy trì vận động đều đặn, đúng cách không chỉ giúp giảm đau xương khớp mà còn góp phần nâng cao sức khỏe và chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Chườm ấm giúp giảm đau khớp
Chườm ấm là biện pháp đơn giản, dễ thực hiện nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc giảm đau và cải thiện vận động khớp, đặc biệt trong mùa lạnh.
Chườm ấm hoặc ngâm nước ấm đúng cách
Người bệnh có thể chườm ấm trực tiếp lên vùng khớp đau bằng túi chườm, khăn ấm hoặc ngâm tay, chân trong nước ấm. Thời gian chườm hoặc ngâm nên duy trì 15–20 phút mỗi lần, 1–2 lần/ngày. Nhiệt độ nước hoặc túi chườm cần vừa phải, tránh quá nóng để không gây bỏng da, nhất là ở người cao tuổi hoặc người có cảm giác da kém.
Tác dụng của chườm ấm đối với xương khớp
Hơi ấm giúp làm giãn mạch máu, tăng lưu thông máu đến khớp, từ đó cải thiện việc cung cấp oxy và dưỡng chất cho các mô quanh khớp. Đồng thời, nhiệt ấm giúp giảm co cứng cơ, dây chằng, làm khớp mềm dẻo hơn, giảm cảm giác đau nhức và tê mỏi, giúp người bệnh vận động dễ dàng hơn.
Một số lưu ý khi chườm ấm:
- Không chườm ấm lên vùng khớp đang sưng nóng, viêm cấp hoặc có vết thương hở
- Luôn kiểm tra nhiệt độ trước khi chườm
- Kết hợp chườm ấm với vận động nhẹ nhàng và nghỉ ngơi hợp lý để đạt hiệu quả tốt nhất
Thực hiện chườm ấm đúng cách sẽ góp phần quan trọng trong việc kiểm soát đau khớp và nâng cao chất lượng sinh hoạt hàng ngày cho người bệnh.
Ăn uống tốt cho xương khớp
Chế độ dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ xương khớp, giúp phòng ngừa loãng xương, thoái hóa khớp và giảm đau nhức trong mùa lạnh.
Bổ sung thực phẩm giàu canxi và vitamin D
Canxi là thành phần chính cấu tạo nên xương, trong khi vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi hiệu quả hơn. Người bệnh nên tăng cường sử dụng các thực phẩm giàu canxi và vitamin D như sữa và các chế phẩm từ sữa, cá (cá hồi, cá mòi), tôm, cua, trứng, đậu nành, vừng, rau xanh đậm. Bên cạnh đó, nên tắm nắng nhẹ vào buổi sáng sớm để cơ thể tổng hợp vitamin D tự nhiên.
Uống đủ nước mỗi ngày
Nước giúp duy trì độ ẩm và độ đàn hồi của sụn khớp, hỗ trợ quá trình trao đổi chất trong cơ thể. Người bệnh nên uống 1,5–2 lít nước/ngày, chia đều trong ngày, hạn chế tình trạng khô khớp và mệt mỏi, đặc biệt khi thời tiết hanh khô.
Hạn chế rượu bia và thuốc lá
Rượu bia và thuốc lá làm giảm khả năng hấp thu canxi, thúc đẩy quá trình mất xương và khiến xương khớp yếu hơn. Việc sử dụng thường xuyên còn làm tăng nguy cơ loãng xương, thoái hóa khớp và kéo dài thời gian hồi phục khi có tổn thương. Vì vậy, người bệnh nên hạn chế tối đa hoặc bỏ hẳn rượu bia, thuốc lá để bảo vệ sức khỏe xương khớp lâu dài.
Duy trì chế độ ăn uống khoa học, cân đối sẽ giúp xương khớp chắc khỏe hơn và hỗ trợ hiệu quả quá trình điều trị, phục hồi cho người bệnh.
Duy trì cân nặng hợp lý
Duy trì cân nặng phù hợp là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ xương khớp và hạn chế tiến triển của các bệnh lý xương khớp, đặc biệt trong mùa lạnh khi tình trạng đau nhức dễ gia tăng.
Ảnh hưởng của cân nặng đến xương khớp
Khi trọng lượng cơ thể quá lớn, các khớp phải chịu áp lực nhiều hơn trong quá trình vận động và sinh hoạt hàng ngày. Đặc biệt, khớp gối, khớp háng và cột sống là những vị trí chịu lực chính, dễ bị quá tải, dẫn đến thoái hóa khớp sớm, đau khớp kéo dài và hạn chế vận động. Ở người thừa cân, mỗi bước đi có thể làm tăng áp lực lên khớp gối gấp nhiều lần so với người có cân nặng bình thường.
Lợi ích của việc kiểm soát cân nặng
Duy trì cân nặng hợp lý giúp giảm tải cho các khớp, làm chậm quá trình thoái hóa, giảm đau và cải thiện khả năng vận động. Đồng thời, kiểm soát cân nặng còn góp phần nâng cao sức khỏe toàn thân, giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, từ đó hỗ trợ tốt hơn cho quá trình điều trị xương khớp.
Cách duy trì cân nặng hợp lý
Người bệnh nên kết hợp chế độ ăn uống cân đối, lành mạnh với vận động nhẹ nhàng, phù hợp thể trạng. Tránh ăn quá nhiều chất béo, đồ ngọt, thức ăn nhanh; đồng thời duy trì thói quen vận động đều đặn mỗi ngày để kiểm soát cân nặng hiệu quả và an toàn.
Giữ cân nặng ở mức ổn định không chỉ giúp bảo vệ xương khớp trong mùa lạnh mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Tuân thủ điều trị của bác sĩ
Tuân thủ đúng phác đồ điều trị là yếu tố then chốt giúp bảo vệ xương khớp, giảm đau hiệu quả và hạn chế biến chứng, đặc biệt trong mùa lạnh khi các triệu chứng dễ nặng hơn.
Dùng thuốc đúng chỉ định
Người bệnh cần sử dụng thuốc đúng loại, đúng liều lượng và đúng thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ. Không tự ý tăng, giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa có chỉ định, vì điều này có thể làm bệnh tiến triển nặng hơn hoặc gây tác dụng phụ không mong muốn.
Không tự ý mua và dùng thuốc giảm đau kéo dài
Việc tự ý sử dụng thuốc giảm đau, kháng viêm trong thời gian dài có thể che lấp triệu chứng bệnh, gây ảnh hưởng đến dạ dày, gan, thận và tim mạch. Ngoài ra, dùng thuốc không đúng cách còn làm chậm việc chẩn đoán và điều trị đúng nguyên nhân gây đau khớp. Khi đau tăng hoặc không thuyên giảm, người bệnh cần đi khám để được tư vấn phù hợp.
Tái khám đúng hẹn
Tái khám giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị, theo dõi tiến triển của bệnh và phát hiện sớm các biến chứng. Dựa trên kết quả thăm khám, bác sĩ sẽ điều chỉnh phác đồ điều trị, thuốc men hoặc chỉ định thêm các biện pháp phục hồi chức năng phù hợp. Người bệnh cần tuân thủ lịch hẹn và thông báo đầy đủ các triệu chứng bất thường trong quá trình điều trị.
Tuân thủ điều trị đúng cách sẽ giúp người bệnh kiểm soát tốt bệnh xương khớp, giảm đau an toàn và nâng cao hiệu quả phục hồi lâu dài.
Khi nào cần đi khám Bác sĩ?
Người bệnh nên đến cơ sở y tế hoặc khám chuyên khoa xương khớp chấn thương chỉnh hình khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau: đau khớp kéo dài trên 1–2 tuần, cơn đau tăng dần, đau nhiều khi trời lạnh hoặc đau ngay cả khi nghỉ ngơi; khớp sưng, nóng, đỏ, đau, biến dạng khớp hoặc hạn chế vận động rõ rệt.
Cần đi khám sớm nếu có cứng khớp buổi sáng kéo dài trên 30 phút, tê bì tay chân, yếu cơ, đau lan xuống tay hoặc chân, hoặc đã dùng thuốc giảm đau nhưng không cải thiện. Đặc biệt, người cao tuổi, người có tiền sử thoái hóa khớp, viêm khớp, loãng xương, hoặc người bị chấn thương xương khớp nên thăm khám định kỳ và đi khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Chăm sóc và bảo vệ xương khớp đúng cách trong mùa giá rét giúp người bệnh giảm đau, duy trì khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống. Chủ động giữ ấm, vận động hợp lý và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ là chìa khóa để phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả các bệnh lý xương khớp.
Hy vọng những chia sẻ trong bài viết trên đây sẽ giúp cho bạn đọc nắm được cách bảo vệ xương khớp trong mùa lạnh. Đừng quên theo dõi những bài viết tiếp theo của chúng tôi để nắm thêm nhiều kiến thức y học hữu ích khác nhé!